Στις 21 Ιουλίου του 356 π.Χ., την ίδια μέρα που, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, γεννιόταν ο Μέγας Αλέξανδρος, ο Ναός της Αρτέμιδας στην Έφεσο τυλίχθηκε στις φλόγες. Το κτίσμα αυτό, ένα από τα εφτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, δεν καταστράφηκε από κάποιο ατύχημα, αλλά από το χέρι ενός κατοίκου της πόλης, του Ηρόστρατου.
Όταν οι Εφέσιοι τον συνέλαβαν και τον υπέβαλαν σε βασανιστήρια στον τροχό, εκείνος ομολόγησε τον μοναδικό του λόγο: ήθελε απλώς να ακουστεί το όνομά του παντού. Οι αρχές τον εκτέλεσαν και, θέλοντας να ακυρώσουν τον σκοπό του, απαγόρευσαν επί ποινή θανάτου ακόμα και να προφέρεται το όνομά του. Τελικά όμως, ο ιστορικός Θεόπομπος κατέγραψε το περιστατικό στα γραπτά του, κι έτσι το όνομα του Ηρόστρατου έφτασε μέχρι τις μέρες μας.
Όσο για τον ίδιο τον ναό, η ιστορία του υπήρξε γεμάτη περιπέτειες:
Ο Μέγας Αλέξανδρος προσφέρθηκε αργότερα να αναλάβει τα έξοδα για την ανοικοδόμησή του, αλλά οι Εφέσιοι αρνήθηκαν ευγενικά.
Ο ναός τελικά ξαναχτίστηκε, όμως καταστράφηκε πάλι το 262 μ.Χ. από επιδρομή των Γότθων.
Αναστηλώθηκε για άλλη μια φορά, μέχρι που κατεδαφίστηκε οριστικά γύρω στο 406 μ.Χ. με υπόδειξη του Ιωάννη του Χρυσοστόμου (παρά τη σχετική απαγόρευση από τον νόμο του αυτοκράτορα Αρκάδιου).
Ο Ναός της Αρτέμιδας
Σήμερα, ορισμένα τμήματά του βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο.
Με τον καιρό, η πράξη αυτή γέννησε μια σειρά από εκφράσεις για όσους αναζητούν την προσοχή μέσα από την καταστροφή. Στα ελληνικά, η «ηροστράτειος δόξα» σημαίνει τη φήμη που αποκτά κανείς από μια εγκληματική πράξη, ενώ το «ηροστράτειο έργο» δηλώνει μια εντελώς μάταιη προσπάθεια. Αντίστοιχα, στα γερμανικά η λέξη Herostrat περιγράφει τον εγκληματία που διψά για αναγνώριση, ενώ στα αγγλικά ο όρος Herostratic fame εκφράζει τη δόξα με κάθε τίμημα.
Η ιστορία αυτή πέρασε και στη λογοτεχνία. Αναφορές συναντάμε στον «Δον Κιχώτη» του Θερβάντες και στο μυθιστόρημα «Μαρντί» του Χέρμαν Μέλβιλ. Το 1939, ο Ζαν-Πολ Σαρτρ έγραψε το διήγημα «Ηρόστρατος» (Érostrate), με ήρωα έναν μισάνθρωπο που αποφασίζει να μιμηθεί τον αρχαίο εμπρηστή, ενώ το 1967 ο Αυστραλός σκηνοθέτης Ντον Λέβι γύρισε την ομώνυμη ταινία «Herostratus», με θέμα έναν νεαρό που σχεδιάζει να αυτοκτονήσει δημόσια απλώς και μόνο για να τραβήξει τα βλέμματα πάνω του.
Photo: Philip Galle, Public domain, via Wikimedia Commons]
