Ως «πρωτοφανή» και «μοναδικά γεωδυναμικά γεγονότα» παγκοσμίως χαρακτηρίζει ο Ομότιμος Καθηγητής του ΕΚΠΑ και Πρόεδρος του ΟΑΣΠ, Ευθύμης Λέκκας, τα φαινόμενα που εκδηλώθηκαν κατά τους πρόσφατους καταστροφικούς σεισμούς μεγέθους 7.2 και 7.5 Ρίχτερ στη Βενεζουέλα. Τα συμπεράσματα αυτά βασίζονται στις επιτόπιες καταγραφές της ελληνικής επιστημονικής αποστολής –στην οποία συμμετείχε και ο Ομότιμος Καθηγητής Αντισεισμικής Τεχνολογίας του ΕΜΠ, Παναγιώτης Καρύδης– η οποία έσπευσε στην πληγείσα χώρα για να προσφέρει τεχνική και ανθρωπιστική συνδρομή.
Οι δύο δονήσεις της 24ης Ιουνίου στην παράκτια ζώνη άφησαν πίσω τους χιλιάδες θύματα και τραυματίες, σαρώνοντας τις υποδομές και προκαλώντας μια τεράστια οικονομική αιμορραγία που αγγίζει το 5% του ΑΕΠ της χώρας. Ωστόσο, η συμπεριφορά του Εδάφους και των κτηρίων άφησε άναυδη τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, καθώς ανέτρεψε πολλά από όσα θεωρούνταν δεδομένα μέχρι σήμερα.
39 δευτερόλεπτα που άλλαξαν τη Σεισμολογία
Το πρώτο και πιο εντυπωσιακό στοιχείο αφορά τον χρόνο εκδήλωσης των δύο μεγάλων σεισμών. Οι δύο τεράστιες δονήσεις σημειώθηκαν με χρονική διαφορά μόλις 39 δευτερολέπτων μεταξύ τους. Κάτι τέτοιο δεν έχει καταγραφεί ποτέ στο παρελθόν. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του φαινομένου, άλλοι γνωστοί «δίδυμοι» σεισμοί, όπως αυτοί της Τουρκίας το 2023, είχαν μεσοδιάστημα τουλάχιστον 6 ωρών, ενώ συνήθως η διαφορά είναι μερικά εικοσιτετράωρα.
Οι σεισμοί ενεργοποίησαν μια γιγαντιαία ρηξιγενή ζώνη (ρήγματα δεξιόστροφης οριζόντιας ολίσθησης) μήκους τουλάχιστον 300 χιλιομέτρων κατά μήκος της βόρειας ακτογραμμής, η οποία οριοθετεί την πλάκα της Νότιας Αμερικής με την πλάκα της Καραϊβικής.
Το παράδοξο: Άθικτο το επίκεντρο, ισοπεδωμένη η ακτή στα 200 χλμ.!
Η ελληνική αποστολή εντόπισε ένα ακόμη εντυπωσιακό παράδοξο: στη στενή περιοχή του επικέντρου (San Felipe, Morón, Valencia) δεν παρατηρήθηκε η παραμικρή ζημιά, ακόμα και σε παλαιότερες κατασκευές χωρίς αντισεισμική θωράκιση.
Αντίθετα, το μακροσεισμικό επίκεντρο των καταστροφών μετατοπίστηκε 200 χιλιόμετρα ανατολικά, στην παράκτια ζώνη La Guaira (περιοχή Αεροδρομίου, Catia La Mar, Caraballeda). Εκεί σημειώθηκαν εκατοντάδες συσσωρευμένες καταρρεύσεις και βαρύτατες βλάβες τόσο σε χαμηλά κτήρια, όσο και σε πανίσχυρους ουρανοξύστες 20 και 30 ορόφων. Την ίδια ώρα, η πρωτεύουσα Καράκας παρέμεινε ουσιαστικά αλώβητη, με την κατάρρευση περίπου 10 μόνο μεγάλων κτηρίων σε ένα περιβάλλον εκατοντάδων χιλιάδων κατασκευών, καθώς τα παράλληλα ρήγματα που τη διασχίζουν δεν ενεργοποιήθηκαν.
Ο θανατηφόρος συντονισμός και οι φαβέλες που άντεξαν
Πώς εξηγείται όμως αυτή η επιλεκτική μανία του Εγκέλαδου; Σύμφωνα με τους Έλληνες καθηγητές, τα ψηλά κτήρια της ακτογραμμής ήταν θεμελιωμένα σε χαλαρές παράκτιες και ποταμο-χειμάριες αποθέσεις. Λόγω της μεγάλης απόστασης από το επίκεντρο, η μεγάλη ιδιοπερίοδος των σεισμικών κυμάτων συντονίστηκε απόλυτα με τη μεγάλη ιδιοπερίοδος του εδάφους.
Η κατάσταση έγινε εφιαλτική λόγω των 39 δευτερολέπτων διαφοράς: πριν προλάβουν τα κτήρια να σταματήσουν την ταλάντωση από τον πρώτο σεισμό, «χτυπήθηκαν» από τη δεύτερη, ακόμα εντονότερη και μεγαλύτερης διάρκειας δόνηση, με αποτέλεσμα να λυγίσουν και να καταρρεύσουν.
Στον αντίποδα, στις παρακείμενες περιοχές όπου το έδαφος αποτελείται από συμπαγείς, βραχώδεις γεωλογικούς σχηματισμούς, δεν καταγράφηκαν συστηματικές ζημιές. Το πλέον εντυπωσιακό είναι ότι σε περιοχές με εξαιρετικά φτωχή ποιότητα κατασκευής, τεράστια πυκνότητα δόμησης και πληθυσμού, όπως οι περίφημες φαβέλες, οι βλάβες ήταν μηδενικές, καθώς το γεωδυναμικό πλαίσιο εκεί λειτούργησε τελείως διαφορετικά.
Η πλήρης επιστημονική ανάλυση των μοναδικών αυτών δεδομένων από την ελληνική αποστολή θα συνεχιστεί και πρόκειται να παρουσιαστεί αναλυτικά σε ειδική επιστημονική έκδοση (“Newsletter of Environmental, Disaster, and Crises Management Strategies”) του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
