Η εκλογή του Έλληνα υπουργού Εθνικής Οικονομίας Κυριάκου Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup δεν αποτελεί μία συμβολική αναγνώριση της ελληνικής οικονομικής αναγέννησης, όπως θέλει να το παρουσιάσει η Ελληνική Κυβέρνηση. Είναι Ουτοπία να μιλάμε σε αυτή την χρονική στιγμή για οικονομική αναγέννηση της Ελλάδας, όταν ο πρωτογενής τομέας έχει πληγεί σοβαρότατα και έχει οδηγήσει σύσσωμο τον αγροτικό κόσμο σε κινητοποιήσεις βγάζοντας τον κυριολεκτικά στους δρόμους. Η εκλογή Πιερρακάκη στην θέση του Προέδρου του Eurogroup και η ταυτόχρονη, ανάληψη των καθηκόντων ως πρόεδρος του ESM, του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, είναι μία ακόμη κίνηση σε ένα πολυδιάστατο πολιτικό σκάκι.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή και να ξετυλίξουμε το κουβάρι των ενεργειών που γίνονται στο παρασκήνιο, ώστε να αποκτήσουμε την κατάλληλη γνώση με την οποία θα μπορούμε να κατανοήσουμε την συγκεκριμένη πολιτική επιλογή.
Στην πρωτεύουσα του Βελγίου, τις Βρυξέλες, εδρεύει η Euroclear. Πρόκειται για μια Εταιρεία που λειτουργεί ως παγκόσμιος πάροχος υπηρεσιών Χρηματοπιστωτικών Αγορών, απλοποιώντας τις πολύπλοκες διασυνοριακές συναλλαγές. Λειτουργεί ως κεντρικός θεματοφύλακας και διαχειρίζεται την ασφαλή και έγκαιρη παράδοση των αξιών, καθιστώντας δυνατή την χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας. Εκεί υπάρχουν «παγωμένα» 210 δις ευρώ, κεφάλαια της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας, που προέρχονται από συναλλαγές Ρωσικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη, και κατασχέθηκαν προσωρινά («πάγωσαν» κατά το οικονομικό λεξικό) μετά την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας με την Ουκρανία.
Οι Ευρωπαίοι Εταίροι μας αποφάσισαν με όχι και τόσο νόμιμο τρόπο, «να βάλουν χέρι» στα χρήματα αυτά, ως «εμπράγματη εγγύηση» (Collateral) για την έκδοση ενός ευρωπαϊκού κονδυλίου το οποίο ονόμασαν «Δάνειο Αποζημιώσεων» και σκοπεύουν να χορηγήσουν στην Ουκρανία για την αναστήλωση της οικονομίας της και των υποδομών της με την λήξη του πολέμου. Σημειώστε ότι το συγκεκριμένο σχέδιο δεν έχει την έγκριση της Αμερικής, η οποία συγκλίνει με την θέση της Ρωσίας να επιστραφούν τα χρήματα στις δικαιούχες εταιρείες, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου σχεδίου ειρήνευσης στην περιοχή. Η όλη υπόθεση δημιουργεί ένα τεράστιο οικονομικό και νομικό θέμα το οποίο σταδιακά κλιμακώνεται και αναμένεται, στο άμεσο μέλλον, να οδηγήσει σε μεγάλη οικονομική και πολιτική αναταραχή.
Το Βέλγιο, που είναι η έδρα της Euroclear εξέφρασε, από την πρώτη στιγμή που τέθηκε το θέμα της χρήσης των παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων, έντονους φόβους για πιθανή βύθιση του σε δικαστικές αγωγές, με σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις, σε περίπτωση παράνομης διάθεσης των περιουσιακών αυτών στοιχείων. Παρά τις έντονες πιέσεις που δέχθηκε, ο Βέλγος Πρωθυπουργός αρνήθηκε να υποστηρίξει το σχέδιο «δανείου αποζημιώσεων» χωρίς ουσιαστικές νομικές και οικονομικές εγγυήσεις. Το κόστος αυτής της στάσης αποδείχθηκε υψηλό καθώς ο Βέλγος υποψήφιος Βίνσεντ Βαν Πέτεχεμ που ήταν ο επικρατέστερος υποψήφιος, «τιμωρήθηκε» με την απώλεια της προεδρίας, με μια απόλυτα σαφή πολιτική διακήρυξη ότι το Ευρωπαϊκό κατεστημένο απαιτεί απόλυτη υποταγή στις αποφάσεις που λαμβάνει. Η απόφαση για τα Ρωσικά Κεφάλαια θα ληφθεί από το Eurogroup υπό την Προεδρία του Κυριάκου Πιερρακάκη.
Το Eurogroup είναι ένα άτυπο όργανο που συστάθηκε το 1997, στο πλαίσιο του οποίου οι υπουργοί Οικονομικών των κρατών μελών που ανήκουν στην ευρωζώνη, συζητούν ζητήματα σχετικά με το ευρώ. Η θέση του Προέδρου του Eurogroup από την έναρξη του θεσμού ήταν παραδοσιακά μία εσωτερική απόφαση των οικονομικά ισχυρών Βόρειων χωρών που έχουν κυριαρχία στο Eurogroup. Στην παρούσα χρονική συγκυρία οι οικονομικά ισχυρές βόρειες χώρες αποφάσισαν να μην τοποθετήσουν δικό τους πρόσωπο στην πρώτη γραμμή αυτής της μάχης. Το θέμα των Ρωσικών Κεφαλαίων έχει διπλή όψη: από τη μία είναι πολιτικά αναγκαίο για να στηρίξουν την Ουκρανία, από την άλλη είναι ένα νομικό ναρκοπέδιο. Οι Ρώσοι ιδιώτες αλλά και η ίδια η Ρωσική Κυβέρνηση έχουν ήδη ανοίξει δεκάδες διαδικασίες, αναζητώντας νομικά κενά σε διμερείς επενδυτικές συμφωνίες. Κανένας Βορειοευρωπαίος υπουργός Οικονομικών δεν επιθυμεί να συνδεθεί άμεσα με μια απόφαση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε δεκάδες χρόνια δικαστικών αναταραχών και με τεράστιες οικονομικές απαιτήσεις. Έπρεπε να βρεθεί μια άλλη λύση. Να ανατεθεί ο ρόλος σε μια χώρα της περιφέρειας, που θα φέρει και το συμβολικό όφελος της “επιστροφής”.
Ας έρθουμε τώρα στην ελληνική πραγματικότητα. Στην ελληνική εσωτερική σκηνή, η κυβέρνηση Μητσοτάκη βρίσκεται υπό καθημερινή έντονη πίεση. Με πακτωλό χρημάτων από τον κυβερνητικό κορβανά, που έχουν δοθεί στα ΜΜΕ, υπό την μορφή κρατικών ενισχύσεων, η Κυβέρνηση προσπαθεί, μάταια, να κρατήσει αλώβητη την δημόσια εικόνα της μέσα σε μία έντονη κοινωνική αγανάκτηση, που μέρα με την μέρα φουντώνει και τείνει να οδηγηθεί σε κοινωνική παλλαϊκή εξέγερση. Οι χειρισμοί της Κυβέρνησης σε σημαντικά θέματα που οδήγησαν σε αποδεδειγμένες αστοχίες και λάθη, έχουν εξοργίσει τους πολίτες. Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ συνεχίζει να προκαλεί κραδασμούς, υπονομεύοντας συστηματικά την εμπιστοσύνη του κόσμου τόσο στον Πρωθυπουργό όσο και στο πολιτικό σύστημα. Σε μια τέτοια ώρα πολιτικής αδράνειας και κοινωνικής δυσπιστίας, η εκλογή Πιερρακάκη ήρθε ως ένα αναπάντεχο και πολύτιμο πολιτικό στήριγμα.
Ο ρόλος της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Γερμανίδας, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, γνωστής για τη στενή της σχέση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, είναι καταλυτικός. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στην εκλογή του Πιερρακάκη, πρωτοστάτησε ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Lars Klingbeil. Η ενίσχυση του ελληνικού αφηγήματος περί δήθεν οικονομικής επιτυχίας και η τοποθέτηση Έλληνα στην κορυφή του Eurogroup χάρισε στην ελληνική κυβέρνηση ένα ακριβό “διεθνές τρόπαιο”, ικανό να αποσπάσει την προσοχή, έστω προσωρινά, από τα εσωτερικά προβλήματα. Όπως λέει και η ρήση, «οι φίλοι φαίνονται στις δύσκολες στιγμές».
Η θέση του Πιερρακάκη ως προέδρου του Eurogroup είναι ιδιαίτερα προβληματική. Αναλαμβάνει την προεδρία σε μια στιγμή που το κύριο σημείο αντιπαράθεσης Ευρώπης – Ρωσίας είναι ένα νομικός και πολιτικός λαβύρινθος. Αναπόφευκτα θα τον εντάξει στο κέντρο ενός κάδρου, στην ευθεία βολή των ρωσικών αντιδράσεων και των νομικών επιθέσεων. Μπορεί κανείς να ερμηνεύσει αυτόν τον ρόλο και ως “χρήσιμου ηλίθιου”, διότι κανείς από τους κύριους παίκτες δεν ήθελε να κρατήσει αυτήν την “καυτή πατάτα” την τρέχουσα περίοδο, οπότε ανατέθηκε σε μια μικρότερη χώρα η οποία είχε ισχυρό πολιτικό κίνητρο να δεχθεί. Η Ελληνική Κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, αναζητώντας απεγνωσμένα πολιτική κάλυψη, δέχτηκε χωρίς όρους. Ωστόσο, το τίμημα μπορεί να είναι υψηλό. Η Ελλάδα και ο ίδιος ο Πιερρακάκης μπορεί να βρεθούν στην πρώτη γραμμή ενός ρωσικού “κυκλώνα” νομικών αγωγών και γεωπολιτικών πιέσεων.
Συμπερασματικά, μπορεί με μια πρώτη ματιά, η εκλογή του Έλληνα Υπουργού οικονομικών στην προεδρία του Eurogroup να δείχνει ότι είναι μια σημαντική διάκριση. Ωστόσο, η πλήρης εικόνα αποκαλύπτει μια πιο σκοτεινή πραγματικότητα καθώς η εκλογή Πιερρακάκη είναι το αποτέλεσμα μιας πολιτικής τιμωρίας (του Βελγίου), μιας στρατηγικής αποποίησης ευθυνών (των Βορείων χωρών) και μιας πολιτικής χάρης (προς την ελληνική κυβέρνηση) που δόθηκε σε ώρα ανάγκης. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρείχε το στήριγμα, αλλά όπως όλες οι χάρες, και αυτή έχει το δικό της τίμημα. Στην προσπάθεια του ο Κυριάκος Μητσοτάκης να διασωθεί πολιτικά αυτός και η κυβέρνηση του, οδήγησε την Ελλάδα να πρωτοστατεί σε ένα από τα πιο επικίνδυνα παιχνίδια της σύγχρονης Ευρώπης, με απρόβλεπτες συνέπειες.
Ο Θεός να βάλει το χέρι του, με αυτούς που μπλέξαμε.
